Üridin monofosfat, kısaca UMP, RNA’yı oluşturan dört temel yapı taşından biridir. Her hücre ona ihtiyaç duyar ve vücut onu kendisi üretebilir. Yine de son yıllarda beslenme biliminde ayrı bir ilgi görüyor; bunun sebebi, hücre zarlarının yapımıyla kurduğu bağlantı.
Kısaca
- Üridin bir nükleozittir; üridin monofosfat (UMP) ise üridine bir fosfat grubunun eklenmesiyle oluşan nükleotittir.
- RNA yapımında, glikojen sentezinde ve hücre zarı fosfolipitlerinin üretiminde yer alır.
- Vücut UMP’yi hem sıfırdan üretebilir hem de geri dönüştürerek yeniden kullanabilir.
- Hücre zarıyla ilgili araştırmalarda kolin ve omega-3 yağ asitleriyle birlikte incelenir.
Üridin ile üridin monofosfat arasındaki fark
Üridin, urasil bazının riboz şekerine bağlanmasıyla oluşur ve bir nükleozittir. Buna bir fosfat grubu eklendiğinde üridin monofosfat elde edilir. Hücre içinde bu iki form birbirine dönüşebilir; ikinci ve üçüncü fosfatın eklenmesiyle UDP ve UTP ortaya çıkar.
Takviyelerde genellikle UMP’nin sodyum tuzu kullanılır. Sindirim sırasında fosfat grubu ayrılır ve üridin olarak emilir. Kanda dolaşan üridin, nükleozit taşıyıcıları aracılığıyla beyin dahil pek çok dokuya ulaşabilir (Cansev, 2006).
Hücrede üstlendiği görevler
UMP’nin en bilinen işi RNA sentezidir. Genetik bilginin proteine çevrilmesi için gereken RNA molekülleri, üridin içeren nükleotitler olmadan yapılamaz.
İkinci görev, glikojen yapımıdır. Glikozun karaciğer ve kaslarda depolanabilmesi için önce UDP-glikoz adlı bir ara moleküle dönüşmesi gerekir ve bu dönüşüm üridin nükleotitleri üzerinden gerçekleşir.
Üçüncüsü, araştırmacıların ilgisini en çok çeken görevdir: hücre zarı yapımı. Üridin, UTP’ye ve oradan sitidin nükleotitlerine dönüşür. Sitidin ise hücre zarlarının ana bileşeni olan fosfatidilkolinin üretim yolunda kullanılır. Bu yola, onu tanımlayan bilim insanının adıyla Kennedy yolu denir (Wurtman ve ark., 2009).
Kolin ve omega-3 ile neden birlikte anılıyor?
Fosfatidilkolin üretimi için üç bileşen gerekir: sitidin nükleotitleri, kolin ve yağ asitleri. Bu nedenle üridin, kolin ve omega-3 yağ asitlerinden DHA, hücre zarıyla ilgili araştırmalarda çoğu zaman birlikte değerlendirilir.
Kolin için hem Türkiye’de TİTCK’nın sağlık beyanları listesinde hem de Avrupa Birliği’nde onaylı beyanlar bulunur: kolin normal homosistein metabolizmasına, normal lipit metabolizmasına ve normal karaciğer fonksiyonunun korunmasına katkıda bulunur (TİTCK, 2023). EFSA, yetişkinler için kolinde yeterli alım düzeyini günlük 400 mg olarak belirlemiştir (EFSA, 2016). Üridin ve UMP için ise iki listede de bir sağlık beyanı yoktur.
Kolinin metabolizmadaki yeri ve betainle ilişkisi üzerine yapılan derlemeler, bu besin öğesinin pek çok yolun kesişiminde durduğunu gösteriyor (Ueland, 2011).
Araştırmalar neyi inceliyor?
Üridinin merkezi sinir sistemindeki işlevlerini toplayan bir derleme, onun hem yapı taşı hem de sinyal molekülü olarak görev yapabildiğini ortaya koyuyor. Aynı derleme, bu bulguların büyük kısmının hücre ve hayvan çalışmalarından geldiğini vurguluyor (Dobolyi ve ark., 2011).
Besinlerde üridin
Üridin ve nükleotitleri RNA bakımından zengin besinlerde bulunur; maya ve sakatat bunlara örnektir. Anne sütü de nükleotit içerir ve bebek mamalarının bir kısmı bu nedenle nükleotitlerle zenginleştirilir.
Besinlerdeki nükleotitlerin önemli bir bölümü sindirim sırasında parçalanır. Vücut da UMP’yi kendisi üretebildiği için üridin, vitaminler gibi dışarıdan alınması zorunlu bir besin öğesi olarak sınıflandırılmaz.
Kullanırken dikkat edilmesi gerekenler
Üridin monofosfat için belirlenmiş bir günlük alım referansı yoktur. Türkiye’de Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi, takviye edici gıdalarda kimyasal sentezle elde edilen üridin monofosfat için 11 yaş ve üzerinde günlük en fazla 175 mg sınırı belirler. Aynı listede kolin için 11 yaş ve üzerindeki günlük üst sınır 550 mg’dır. Takviye olarak kullanılacaksa ürün etiketindeki doz aşılmamalıdır. Gebeler, emzirenler, çocuklar ve düzenli ilaç kullananlar başlamadan önce bir hekime ya da eczacıya danışmalıdır.
UMP içeren ürünlerin çoğu kolin, folat ve B12 vitamini gibi başka bileşenler de içerir. Birden fazla takviye kullanılıyorsa aynı bileşenin farklı ürünlerden toplam ne kadar alındığına bakmak gerekir. Türk Gıda Kodeksi, takviye edici gıda etiketlerinde “Tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın.” ifadesini de zorunlu tutar (Tebliğ No: 2013/49).
Sıkça sorulan sorular
Üridin ile UMP aynı şey mi?
Yakın akraba ama aynı değiller. UMP, üridine bir fosfat grubu eklenmiş halidir. Sindirimde fosfat ayrıldığı için kana üridin olarak geçer.
Vücut üridini kendisi üretebilir mi?
Evet. Hücreler UMP’yi hem sıfırdan sentezleyebilir hem de parçalanan RNA’dan geri kazanabilir. Bu yüzden üridin zorunlu besin öğesi sayılmaz.
Üridin hangi besinlerde bulunur?
Maya ve sakatat gibi RNA bakımından zengin besinlerde bulunur. Anne sütü de nükleotit içerir.
UMP için onaylanmış bir sağlık beyanı var mı?
Hayır. Ne TİTCK’nın Türkiye’de yayımladığı sağlık beyanları listesinde ne de Avrupa Birliği’nin onaylı listesinde üridin ve UMP için bir beyan bulunuyor. Bu yüzden bu molekülle ilgili bilgiler araştırma bulguları olarak aktarılır. Ayrıntılar üridin monofosfat sayfasında.
Armin ürünlerinde üridin monofosfat: Cenesys kolin, üridin monofosfat (UMP), pirolokinolin kinon (PQQ), magnezyum, folat ve B12 vitamini; Cenesys ALFA magnezyum sitrat, alfa lipoik asit, kolin, üridin monofosfat (UMP), folat ve B12 vitamini içeren takviye edici gıdalardır.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bir sağlık profesyoneline danışmanın yerine geçmez. Takviye edici gıdalar ilaç değildir; hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz.
Türkiye’deki Resmî Kaynaklar
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Kılavuzu: Ek-1 Sağlık Beyanları Listesi ve Ek-5 Referans Alım Miktarları. Ankara, 26.04.2023. titck.gov.tr (Erişim: 07.10.2026)
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü. Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi. Son güncelleme: 21.09.2026. tarimorman.gov.tr (Erişim: 07.10.2026)
- T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (Tebliğ No: 2013/49). Resmî Gazete, 16.08.2013, Sayı 28737; değişiklikler: 21.11.2015, Sayı 29539 ve 17.09.2017, Sayı 30183 (güncel metin). mevzuat.gov.tr (Erişim: 07.10.2026)
Bilimsel Referanslar
- Cansev M. Uridine and cytidine in the brain: Their transport and utilization. Brain Research Reviews. 2006;52(2):389–397. DOI: 10.1016/j.brainresrev.2006.05.001
- Wurtman RJ, et al. Use of Phosphatide Precursors to Promote Synaptogenesis. Annual Review of Nutrition. 2009;29(1):59–87. DOI: 10.1146/annurev-nutr-080508-141059
- Dobolyi A, et al. Uridine Function in the Central Nervous System. Current Topics in Medicinal Chemistry. 2011;11(8):1058–1067. DOI: 10.2174/156802611795347618
- EFSA NDA Panel. Dietary Reference Values for choline. EFSA Journal. 2016;14(8):4484. DOI: 10.2903/j.efsa.2016.4484
- Ueland PM. Choline and betaine in health and disease. Journal of Inherited Metabolic Disease. 2011;34(1):3–15. DOI: 10.1007/s10545-010-9088-4