Homosistein, kükürt içeren bir amino asittir. Besinlerle doğrudan alınmaz; vücutta, proteinlerdeki metiyonin adlı amino asidin işlenmesi sırasında ara ürün olarak oluşur. Oluştuğu anda da dönüştürülmeye başlanır.
Homosisteinin bir yerde birikmeden işlenebilmesi birkaç vitaminin birlikte çalışmasına bağlıdır. Bu yüzden homosistein, B vitaminlerinin vücutta nasıl iş birliği yaptığını anlamak için iyi bir örnektir.
Kısaca
- Homosistein, metiyonin metabolizmasında oluşan bir ara üründür; besinlerle alınmaz.
- Vücut onu iki yolla dönüştürür: metiyonine geri çevirerek ya da sisteine dönüştürerek.
- Bu yollarda folat, B12 vitamini, B6 vitamini ve kolinden gelen betain görev alır.
- Dördü için de Türkiye’de TİTCK’nın listesinde “normal homosistein metabolizmasına katkıda bulunur” şeklinde bir beyan vardır.
Metiyoninden homosisteine
Proteinlerle alınan metiyonin, vücutta S-adenozilmetiyonin (SAM) adlı bir moleküle dönüştürülür. SAM, vücudun en önemli metil grubu vericisidir. DNA, bazı nörotransmitterler ve hücre zarı molekülleri, yapımları sırasında metil gruplarını SAM’den alır.
SAM metil grubunu verdikten sonra geriye kalan molekül birkaç adımda homosisteine dönüşür. Bu döngü sürekli çalışır ve her gün önemli miktarda homosistein oluşur (Selhub, 1999).
Türkiye’den de bu konuda veri var. Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nde 1 ile 90 yaş arasındaki 2.257 kişiyle yürütülen bir çalışmada plazma homosistein düzeyi erkeklerde (ortalama 10,6 µmol/L) kadınlardan (ortalama 8,7 µmol/L) daha yüksek bulunmuş ve iki cinsiyette de yaşla birlikte arttığı gözlenmiştir (Yaman ve ark., 2009).
Metil grubu ne demek?
Metil grubu, bir karbon atomuna bağlı üç hidrojen atomundan oluşan küçük bir kimyasal birimdir. Hücreler bu birimi bir molekülden alıp diğerine aktararak o molekülün işlevini değiştirebilir. Bu işleme metilasyon denir.
Genlerin okunma zamanının ayarlanması ve bazı sinyal moleküllerinin yapımı, metilasyonun yer aldığı süreçlerden yalnızca ikisidir. Homosisteinin konusu bu yüzden aslında vücudun metil grubu ekonomisidir: metil grubu verildikçe homosistein oluşur, homosistein işlendikçe metil grubu verme kapasitesi korunur.
Homosistein nasıl dönüştürülür?
Vücudun homosisteini işlemek için iki temel yolu vardır. Hangi yolun ne kadar kullanılacağı, vücudun o andaki metiyonin ve metil grubu ihtiyacına göre ayarlanır (Selhub, 1999).
| Yol | Ne olur? | Görev alan besin öğeleri |
|---|---|---|
| Remetilasyon | Homosistein yeniden metiyonine çevrilir | Folat (metilfolat) ve B12 vitamini; alternatif yolda kolinden gelen betain |
| Transsülfürasyon | Homosistein sisteine dönüştürülür | B6 vitamini |
Remetilasyon yolunda folat, metil grubunu taşıyan moleküldür; B12 vitamini ise bu grubu homosisteine aktaran enzimin yardımcısıdır. İki vitamin bu noktada birbirine bağlıdır: biri eksik kaldığında diğeri tek başına süreci tamamlayamaz.
Transsülfürasyon yolunda ise B6 vitamini devreye girer. Bu yolun sonunda oluşan sistein, glutatyon gibi önemli moleküllerin yapımında kullanılır.
Kolin ve betainin yeri
Kolin vücutta betaine dönüştürülebilir. Betain de homosisteine metil grubu vererek onu metiyonine çeviren ikinci bir remetilasyon yolunu besler. Bu yol özellikle karaciğer ve böbrekte çalışır (Ueland, 2011).
EFSA, yetişkinler için kolinde yeterli alım düzeyini günlük 400 mg olarak belirlemiştir (EFSA, 2016). Yumurta sarısı, karaciğer, et, balık ve soya kolin bakımından zengin besinlerdir.
Onaylanmış beyanlar
TİTCK’nın Türkiye’de yayımladığı sağlık beyanları listesinde, Avrupa Birliği’nin onaylı listesiyle uyumlu olarak, homosistein metabolizmasıyla ilgili dört temel beyan vardır (TİTCK, 2023). Folat normal homosistein metabolizmasına katkıda bulunur. B12 vitamini normal homosistein metabolizmasına katkıda bulunur. B6 vitamini normal homosistein metabolizmasına katkıda bulunur. Kolin normal homosistein metabolizmasına katkıda bulunur. Listede betain için de benzer bir beyan bulunur; bu beyan, porsiyon başına en az 500 mg betain içeren ürünler için geçerlidir.
Avrupa Birliği’ndeki beyanlar EFSA’nın bilimsel değerlendirmelerine dayanır (EFSA, 2009). Değerlendirmelerin arkasında, folik asit içeren takviyelerin kan homosistein düzeyleri üzerindeki etkisini inceleyen çok sayıda çalışmayı bir araya getiren analizler yer alır (Homocysteine Lowering Trialists’ Collaboration, 1998).
Besin kaynakları
| Besin öğesi | Başlıca kaynaklar |
|---|---|
| Folat | Koyu yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller, kuşkonmaz, karaciğer |
| B12 vitamini | Et, sakatat, balık, yumurta, süt ürünleri |
| B6 vitamini | Tavuk, balık, patates, nohut, muz |
| Kolin | Yumurta sarısı, karaciğer, et, balık, soya |
Folatın formları folat ile folik asit yazımızda ayrıntılı olarak anlatılıyor. EFSA’nın B12 için belirlediği yeterli alım düzeyi yetişkinlerde günlük 4 µg’dır (EFSA, 2015).
Kullanırken dikkat edilmesi gerekenler
Kan homosistein düzeyinin ölçülmesi ve sonucun yorumlanması bir hekimin işidir. Bu yazı bir test sonucunu değerlendirmek için kullanılmamalıdır.
Folat, B12 ve B6 içeren takviyeler birlikte kullanılacaksa toplam miktarlar hesaplanmalıdır. Düzenli ilaç kullananlar, gebeler ve emzirenler başlamadan önce hekime ya da eczacıya danışmalıdır.
Sıkça sorulan sorular
Homosistein besinlerle mi alınır?
Hayır. Homosistein vücutta, metiyoninin işlenmesi sırasında oluşur. Besinlerde doğrudan bulunmaz.
Homosistein metabolizmasında hangi vitaminler görev alır?
Folat, B12 vitamini ve B6 vitamini. Kolinden oluşan betain de alternatif bir yolda görev alır.
Kolinin homosisteinle ne ilgisi var?
Kolin vücutta betaine dönüştürülebilir. Betain, homosisteini metiyonine çeviren ikinci bir yolu besler.
Homosistein testi sonucumu nasıl yorumlamalıyım?
Test sonuçlarının yorumlanması ve gerekirse ne yapılacağına karar verilmesi hekiminizin işidir. Bu konuda kendi başınıza takviye kararı vermeyin.
Armin ürünlerinde bu besin öğeleri: Cenesys ve Cenesys ALFA B12 vitamini, folat ve kolin içeren takviye edici gıdalardır.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bir sağlık profesyoneline danışmanın yerine geçmez. Takviye edici gıdalar ilaç değildir; hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz.
Türkiye’deki Resmî Kaynaklar
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Kılavuzu: Ek-1 Sağlık Beyanları Listesi ve Ek-5 Referans Alım Miktarları. Ankara, 26.04.2023. titck.gov.tr (Erişim: 07.10.2026)
Bilimsel Referanslar
- Selhub J. Homocysteine Metabolism. Annual Review of Nutrition. 1999;19(1):217–246. DOI: 10.1146/annurev.nutr.19.1.217
- EFSA NDA Panel. Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to folate and blood formation (ID 79), homocysteine metabolism (ID 80) … EFSA Journal. 2009;7(10):1213. DOI: 10.2903/j.efsa.2009.1213
- Homocysteine Lowering Trialists' Collaboration. Lowering blood homocysteine with folic acid based supplements: meta-analysis of randomised trials. BMJ. 1998;316(7135):894–898. DOI: 10.1136/bmj.316.7135.894
- Ueland PM. Choline and betaine in health and disease. Journal of Inherited Metabolic Disease. 2011;34(1):3–15. DOI: 10.1007/s10545-010-9088-4
- EFSA NDA Panel. Dietary Reference Values for choline. EFSA Journal. 2016;14(8):4484. DOI: 10.2903/j.efsa.2016.4484
- EFSA NDA Panel. Scientific Opinion on Dietary Reference Values for cobalamin (vitamin B12). EFSA Journal. 2015;13(7):4150. DOI: 10.2903/j.efsa.2015.4150
- Yaman H, et al. Plasma total homocysteine concentrations in a Turkish population sample. Acta Cardiologica. 2009;64(2):247–251. DOI: 10.2143/ac.64.2.2036145