Somonun etinin pembe, karidesin kabuğunun pişince kırmızı olmasının sebebi aynı moleküldür: astaksantin. Bu hayvanlar astaksantini kendileri üretmez. Besin zincirinin en başındaki mikroalglerden alır ve dokularında biriktirir.
Astaksantin, havuç ve domatese rengini veren pigmentlerle aynı aileden, karotenoidlerdendir. Ancak yapısındaki bazı farklar onu bu ailenin içinde ayrı bir yere koyar ve araştırmacıların ilgisi de bu farklardan doğar.
Kısaca
- Astaksantin, ksantofil grubundan kırmızı-turuncu bir karotenoiddir.
- Doğadaki başlıca kaynağı Haematococcus pluvialis adlı mikroalgdir.
- Beta karotenden farklı olarak vücutta A vitaminine dönüşmez.
- Astaksantin için Türkiye’de ve Avrupa Birliği’nde onaylanmış bir sağlık beyanı yoktur; bilgiler araştırma bulguları olarak aktarılır.
Karotenoid ailesindeki yeri
Karotenoidler, bitkilerin ve alglerin ürettiği yaklaşık 750 farklı pigmentten oluşan büyük bir ailedir. Beta karoten, likopen ve lutein bu ailenin bilinen üyeleridir. Yapısında oksijen bulunan karotenoidlere ksantofil denir; astaksantin de bunlardan biridir.
Astaksantinin molekülü uzun, düz bir zincir ve bu zincirin iki ucunda yer alan halkalardan oluşur. Uçlardaki halkalar suyu seven, ortadaki zincir yağı seven bir yapıdadır. Bu özellik, molekülün hücre zarını bir uçtan diğerine kat edecek şekilde yerleşebilmesini mümkün kılar (Ambati ve ark., 2014).
Beta karotenden önemli bir farkı da şu: astaksantin vücutta A vitaminine dönüştürülmez. Bu nedenle A vitamini kaynağı olarak değerlendirilmez.
Nereden gelir?
Doğadaki en zengin kaynak Haematococcus pluvialis adlı tatlı su mikroalgidir. Bu alg, besin kıtlığı ya da yoğun ışık gibi stres koşullarıyla karşılaştığında yeşilden kırmızıya döner ve yüksek miktarda astaksantin biriktirir. Takviyelerde kullanılan astaksantinin büyük bölümü bu algden elde edilir (Ambati ve ark., 2014).
Besinlerde astaksantin
Doğal ortamda yaşayan somon, alabalık, karides, kril, ıstakoz ve balık yumurtası astaksantin içerir. Çiftlik somonları astaksantini yemle alır; etlerinin renginin sebebi de budur. Günlük beslenmede alınan miktar, tüketilen deniz ürününün türüne ve miktarına göre büyük farklılık gösterir.
Araştırmalar neyi inceliyor?
Astaksantin üzerine yapılan çalışmaları mekanizma odağında derleyen bir inceleme, araştırmaların büyük kısmının oksidatif stres ve iltihapla ilgili hücre içi yolları laboratuvar ve hayvan modellerinde incelediğini gösteriyor (Fakhri ve ark., 2018).
İnsanlarla yapılan çalışmalarda ise astaksantin alımının cilt nemi ve kırışıklık görünümü gibi ölçümlerle ilişkisi değerlendirilmiştir (Tominaga ve ark., 2012).
Antioksidan kavramının genel çerçevesi antioksidan nedir yazımızda anlatılıyor. Astaksantinin eklem odaklı ürünlerde neden yer aldığına dair bilgiler ise eklem sağlığı yazımızda bulunuyor.
Türkiye ve Avrupa’daki düzenleyici durum
EFSA, gıda takviyelerinde yeni gıda olarak kullanılan astaksantini değerlendirmiş ve yetişkinlerde günlük 8 mg’a kadar alımın güvenli olduğu sonucuna varmıştır (EFSA, 2020). Astaksantinin güvenliğine dair çalışmaları derleyen bir inceleme de insan çalışmalarında kullanılan dozlarda ciddi istenmeyen etki bildirilmediğini aktarıyor (Brendler ve Williamson, 2019).
Türkiye’de Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi, takviye edici gıdalarda astaksantin için 11 yaş ve üzerinde günlük 40 mg, 4-10 yaş grubunda 10 mg üst sınır belirler. Listede kaynak olarak kril (Euphausia superba), Haematococcus pluvialis algi ve kabuklu deniz canlıları yer alır.
Bu değerlendirmeler güvenlikle ilgilidir. Astaksantin için onaylanmış bir sağlık beyanı bulunmuyor.
Kullanırken dikkat edilmesi gerekenler
Gebelik, emzirme ve çocukluk dönemi için yeterli veri bulunmuyor. Bu gruplar, düzenli ilaç kullananlar ve deniz ürünü alerjisi olanlar başlamadan önce bir sağlık profesyoneline danışmalıdır. Astaksantin yağda çözündüğü için yağ içeren bir öğünle alınması emilimini kolaylaştırır.
Sıkça sorulan sorular
Astaksantin A vitaminine dönüşür mü?
Hayır. Beta karotenden farklı olarak astaksantin vücutta A vitaminine dönüştürülmez.
Astaksantin neden kırmızıdır?
Molekülündeki uzun çift bağ zinciri belirli dalga boylarındaki ışığı soğurur ve geriye kırmızı-turuncu renk yansır. Havuç ve domatesteki karotenoidlerin renkleri de aynı ilkeden kaynaklanır.
Çiftlik somonunda astaksantin var mı?
Evet. Çiftlik somonları astaksantini yemle alır; miktarı yemin içeriğine göre değişir.
Astaksantin için onaylı bir sağlık beyanı var mı?
Hayır. TİTCK’nın Türkiye’de yayımladığı sağlık beyanları listesinde de Avrupa Birliği’nin onaylı listesinde de astaksantin için bir beyan yoktur (TİTCK, 2023). Ayrıntılar astaksantin sayfasında.
Armin ürünlerinde astaksantin: Bonvictus ve Artvictus astaksantin içeren takviye edici gıdalardır.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bir sağlık profesyoneline danışmanın yerine geçmez. Takviye edici gıdalar ilaç değildir; hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz.
Türkiye’deki Resmî Kaynaklar
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü. Takviye Edici Gıdalar Kısıtlı Maddeler Listesi. Son güncelleme: 21.09.2026. tarimorman.gov.tr (Erişim: 07.10.2026)
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Kılavuzu: Ek-1 Sağlık Beyanları Listesi ve Ek-5 Referans Alım Miktarları. Ankara, 26.04.2023. titck.gov.tr (Erişim: 07.10.2026)
Bilimsel Referanslar
- Ambati R, et al. Astaxanthin: Sources, Extraction, Stability, Biological Activities and Its Commercial Applications—A Review. Marine Drugs. 2014;12(1):128–152. DOI: 10.3390/md12010128
- Fakhri S, et al. Astaxanthin: A mechanistic review on its biological activities and health benefits. Pharmacological Research. 2018;136:1–20. DOI: 10.1016/j.phrs.2018.08.012
- Tominaga K, et al. Cosmetic benefits of astaxanthin on humans subjects. Acta Biochimica Polonica. 2012;59(1). DOI: 10.18388/abp.2012_2168
- Brendler T, Williamson EM. Astaxanthin: How much is too much? A safety review. Phytotherapy Research. 2019;33(12):3090–3111. DOI: 10.1002/ptr.6514
- EFSA NDA Panel. Safety of astaxanthin for its use as a novel food in food supplements. EFSA Journal. 2020;18(2):5993. DOI: 10.2903/j.efsa.2020.5993